Pediatrik Nörolojide Rejeneratif Yaklaşımlar
Pediatrik nöroloji, gelişmekte olan beynin karmaşık biyolojisi ile klinik pratikte karşılaşılan heterojen nörogelişimsel tabloların kesişiminde yer alan, hızla evrilen bir alandır. Son yıllarda kök hücre biyolojisi, parakrin etki mekanizmaları ve hücre-dışı sinyalleşme alanlarında elde edilen bulgular; nörogelişimsel bozuklukların yalnızca statik hasar modelleriyle değil, dinamik biyolojik süreçler çerçevesinde ele alınması gerektiğini ortaya koymuş- tur. Bu bağlamda rejeneratif yaklaşımlar, pediatrik nörolojide hem bilimsel hem de klinik açıdan dikkatle değer- lendirilmesi gereken yeni bir perspektif sunmaktadır.
Bu kitap, pediatrik nörolojide kök hücre temelli girişimlerden hücresiz yaklaşımlara uzanan geniş bir alanı, güncel biyolojik bilgi, deneysel kanıt düzeyi ve klinik gerçeklik ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Hücresel tedavilerin doğrudan doku replasmanından ziyade mikroçevre modülasyonu ve parakrin etki üzerinden anlam kazandığına dair biriken veriler doğrultusunda, ekstraselüler veziküller ve sekretom temelli stratejiler kitabın önemli odak noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu süreçte, alanın terminolojik karmaşasına düşmemek adına uluslararası rehberler temel alınmış; kavramlar bilinçli, tutarlı ve şeffaf bir biçimde kullanılmıştır.
Eserde yer alan bölümler; serebral palsi, otizm spektrum bozukluğu, epilepsi ve genetik nörogelişimsel sendromlar gibi pediatrik nörolojinin temel klinik alanlarını kapsamaktadır. Rejeneratif yaklaşımların bu tab- lolar içindeki olası yeri, sınırları ve gelecekteki potansiyeli; bilimsel kanıtlar ve etik sorumluluk çerçevesinde, temkinli bir bakış açısıyla tartışılmaktadır. Amaç, umut vadeden biyolojik stratejileri abartılı beklentilerden arındırarak, gerçekçi ve eleştirel bir zeminde değerlendirebilmektir.
Bu kitapta hücresel ve hücresiz rejeneratif yaklaşımlar ele alınırken, alanın hızla gelişen ve terminolojik açı- dan heterojen yapısı dikkate alınarak rehber-temelli bir kavramsal çerçeve benimsenmiştir. Özellikle ekstrase- lüler veziküller alanında, literatürde sıklıkla birbirinin yerine kullanılan terimlerin yol açabileceği belirsizlikleri önlemek amacıyla, International Society for Extracellular Vesicles (ISEV) tarafından yayımlanan MISEV2018 ve MISEV2023 kılavuzları esas alınmıştır. Bu doğrultuda, extracellular vesicles (EV) terimi şemsiye kavram olarak kullanılmış; eksozom ifadesi yalnızca endosomal kökene ilişkin kanıtın bulunduğu bağlamlarda ya da literatürde yerleşik kullanımın tartışıldığı durumlarda tercih edilmiştir. Aksi hâllerde, operasyonel doğruluğu yansıtması amacıyla small EV tanımı benimsenmiştir.
Benzer biçimde, hücresel tedaviler bağlamında da terminolojik tutarlılık gözetilmiş; klinik ve translasyonel literatürde standart hâle gelen mezenkimal stromal hücre (MSC) ifadesi kullanılmıştır. Bu yaklaşım, Interna- tional Society for Stem Cell Research (ISSCR) önerileriyle ve güncel etik–düzenleyici çerçevelerle uyumludur. Kitap boyunca benimsenen bu terminolojik disiplin, yalnızca kavramsal doğruluğu sağlamak için değil; aynı zamanda okuyucunun sunulan verileri biyolojik gerçeklik, kanıt düzeyi ve klinik uygulanabilirlik bağlamında doğru biçimde konumlandırabilmesini desteklemek amacıyla tercih edilmiştir.
Bu kitabın, pediatrik nöroloji alanında çalışan hekimler, araştırmacılar ve ilgili disiplinler için güncel ve gü- venilir bir başvuru kaynağı olmasının yanı sıra, rejeneratif tıbbın çocuk nörolojisindeki yerini doğru kavramsal zeminde tartışmaya katkı sağlamasını temenni ediyorum. Emeği geçen tüm yazarlara ve bu çalışmanın ortaya çıkmasında özveriyle katkı sunan meslektaşlarıma teşekkür ederim.
Prof. Dr. Burak Tatlı Çocuk Nörolojisi