Serbest Radikaller ve Antioksidanlar
Oksijen, aerobik yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olmakla birlikte, biyolojik sistemler açısından paradoksal bir niteliğe sahiptir. Enerji üretiminin merkezinde yer alan bu molekül, aynı zamanda reaktif oksijen ve azot türlerinin oluşumuna yol açarak hücresel yapılarda hasar meydana getirebilen güçlü bir toksik ajan hâline gelebilmektedir.
Serbest radikaller, reaktif oksijen türleri (ROS) ve reaktif azot türleri (RNS) ile bunlara karşı geliştirilen antioksidan savunma sistemleri, günümüzde biyokimya ve moleküler biyolojinin yanı sıra tıp, eczacılık, beslenme, çevre ve sağlık bilimlerinin kesişim noktasında yer alan temel araştırma konuları arasında bulunmaktadır. Serbest Radikaller ve Antioksidanlar başlıklı bu kitap, oksijen toksisitesi kavramından başlayarak hücresel redoks dengesi, oksidatif stres mekanizmaları ve antioksidan savunma sistemlerini çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımla ele almak amacıyla hazırlanmıştır. Alanında uzman akademisyenlerin katkılarıyla oluşturulan dokuz bölüm, konuyu hem temel biyokimyasal ilkeler hem de güncel bilimsel veriler ışığında sistematik bir çerçeve içinde sunmaktadır.
Kitabın ilk bölümlerinde oksijenin biyolojik sistemlerdeki evrimsel ve metabolik rolü, anaerob ve aerob organizmalardaki etkileri, oksijen toksisitesinin nedenleri ve reaktif oksijen türlerinin oluşum mekanizmaları ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Elektron taşınımı, redoks reaksiyonları ve mitokondriyal süreçler üzerinden ROS üretiminin biyokimyasal temelleri açıklanarak okuyucuya sağlam bir kuramsal altyapı sunulmaktadır. Devam eden bölümlerde ise enzimatik ve nonenzimatik antioksidan savunma sistemleri; süperoksit dismutazlar, katalaz, glutatyon sistemi, tiyoredoksin ve peroksiredoksinler gibi kritik bileşenler üzerinden detaylandırılmaktadır.
Beslenmede antioksidanların yeri, hücresel düzeyde oksidatif stres ve redoks regülasyonu, lipid peroksidasyonu, nitrik oksit ve reaktif azot türleri gibi özel konular, oksidatif stresin fizyolojik ve patolojik süreçlerdeki rolünü ortaya koyacak şekilde ele alınmıştır. Kitabın son bölümünde ise reaktif oksijen türlerinin analiz yöntemlerine yer verilerek, temel bilimsel bilgilerin deneysel ve uygulamalı araştırmalarla nasıl ilişkilendirilebileceği gösterilmiştir.
Bu eser; lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri için öğretici bir ders ve başvuru kitabı olmanın yanı sıra, akademisyenler ve araştırmacılar için güncel literatüre dayalı kapsamlı bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bölümlerin sistematik yapısı, kavramsal bütünlüğü ve disiplinler arası yaklaşımı sayesinde, okuyucuların oksidatif stres ve antioksidan savunma alanında derinlemesine bilgi edinmelerine katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Bilimsel bilginin hızla geliştiği bu alanda hazırlanan bu kitabın, hem eğitim-öğretim faaliyetlerine hem de gelecekte yürütülecek araştırmalara yol gösterici olacağına inanıyoruz. Kitabın hazırlanmasında emeği geçen tüm bölüm yazarlarına ve bu alana ilgi duyan tüm okuyuculara teşekkür ederiz.
Prof. Dr. Ayşegül ÇEBİ & Prof. Dr. Fatih Çağlar ÇELİKEZEN